Stanley & Livingstone
Voeg toe:

Congo een geschiedenis

€ 19,90

Op de 50e verjaardag van Congo verschijnt dit belangwekkende boek over de geschiedenis van Congo. Vanaf de tijd voordat Stanley het 'ontdekte' , via de koloniale tijd onder de Belgische koning, de koloniale tijd onder de Belgische staat en de tijd van de onafhankelijkheid tot aan de huidige tijd met de uitbreidende invloed van China.
Van Reybrouck kiest radicaal voor het verhaal van de Congolezen zelf. Hij houdt zich verre van nostalgie, maar ook van koloniale schuldgevoelens. "Aan Belgische zelfkastijding hebben ze in de Congo niets." Van Reybrouck baseert zich niet alleen op archiefmateriaal en onderzoeken, maar ook op de honderden gesprekken die hij voerde met Congolezen. Zijn ooggetuigen zijn hoogbejaarden, kindsoldaten, rebellenleiders, smokkelaars, maniokverkopers en ministers. Wat een prachtig boek.

Wanneer staat er een schrijver op in Nederland die het aandurft om met hetzelfde vakmanschap en met dezelfde passie over Indonesië of over Suriname te schrijven?


Achtergrond bij de 50e verjaardag van de de Democratische volksrepubliek Congo.

Uit IS. Het gratis tijdschrift over internationale samenwerking.
Tekst: Lonneke van Genugten

In het jaar waarin Congo stilstaat bij zijn vijftigjarige onafhankelijkheid, denken sommigen met weemoed terug aan vroeger, toen de wegen nog zonder gaten waren en de leraren betaald kregen. Intussen probeert de 'gewone' Congolees elke dag weer van alles voor elkaar te boksen met een flinke dosis creativiteit. In Kinshasa wordt alles in gereedheid gebracht voor de viering van vijftig jaar Congolese onafhankelijkheid op 30 juni 2010. Congolezen zelf zien weinig reden voor een feestje.

De Boulevard du 30 Juin is een racebaan van zand en modder die taxibusjes carte blanche geeft om verkeersregels naar geheel eigen inzicht te benutten. “Sinds de straat opgebroken is, is autorijden een kamikaze-actie geworden”, zegt een diplomaat. De boulevard wordt verbreed en opnieuw bestraat. Op 30 juni moet de verkeersader in het hart van het commerciële, diplomatieke en gouvernementele centrum van Kinshasa het decor vormen van een kolossale, feestelijke parade om vijftig jaar onafhankelijkheid te vieren. “Alle studenten worden geacht mee te doen aan het defilé”, vertelt Rachel, een 27-jarige student Media en Communicatie. Over twee weken staat er voor haar en haar medestudenten zelfs een ontmoeting met de weduwe van Patrice Lumumba, de eerste premier van onafhankelijk Congo, op het programma. Dat is wel heel bijzonder, zegt Rachel. “Alleen, moeten we met haar huilen of met haar lachen om dit land?”
Dénis Kalume, oud-minister van Binnenlandse Zaken en commissaris-generaal van de nationale feestcommissie, maakte onlangs op de radio bekend dat het feestbudget 2 miljoen dollar bedraagt. Hij kreeg een storm van kritiek over zich heen van maatschappelijke organisaties. “Een jubileum vier je als je een succes hebt behaald, maar hier in Congo vieren we blijkbaar ook mislukkingen. President Kabila is letterlijk zijn straatje aan het schoonvegen. Als je gasten over de vloer krijgt, wil je dat je huis kraakhelder schoon is”, zegt onderzoeker Zepheryn Muyika. Hij peilt de stemming onder de bevolking rond het aankomende evenement dat kranten, radio en tv al maanden bezighoudt. “Sommige mensen denken dat koning Boudewijn (de laatste Belgische vorst die het land in 1960 overdroeg, red.) zelf terugkomt met in zijn kielzog een stoet westerse investeerders.”
In een land met een gemiddeld jaarinkomen van 300 dollar kan dat bedrag van 2 miljoen dollar veel beter gebruikt worden, is een veelgehoord argument. “Het is niet alleen een feest, het is een moment om de balans op te maken. Samen met het maatschappelijk middenveld”, antwoordde Kalume op de radio. “Waar komen we vandaan, waar staan we, waar gaan we heen?”

Drinken en dansen
“In 1960 was het bruto nationaal product van Congo hoger dan dat van Canada. De Boulevard du 30 Juin mag dan gepoetst worden, verder is ons land een zooitje”, zegt Bienvenu Ngo Isikomo. Hij is de coördinator van GTF, een organisatie die zich inzet voor het behoud van bossen. “Kijk, 2 miljoen dollar is veel geld, maar als de regering de jeugd erbij betrekt, bijvoorbeeld door voetbalwedstrijden te organiseren, kan het jubileum ook een nieuwe start betekenen. Neem de kuluna, de jeugdbendes die onze stad teisteren. Die vormen een tijdbom. Geef ze een bezem en een vuilniszak, laat ze geld verdienen met het ophalen van vuilnis, het verwijderen van plastic. Dan kun je de internationale gasten pas echt in een schone stad ontvangen.”
De Democratische Republiek Congo, waar 47 procent van de bevolking onder de veertien jaar is, en de meest voorkomende leeftijd zestien is, lijkt te lijden aan een collectieve vorm van Bostalgie, van nostalgie en heimwee naar de tijd van de Belgische overheersing, de onderdrukking en segregatie voor het gemak vergetend. “Leg een foto van Kinshasa van 1960 naast een foto van nu, dan schrik je”, zegt Dr Anatole Mangala, die werkt op het ministerie van Gezondheid. “In 1960 kwamen Zuid-Afrikanen speciaal naar Congo voor een medische behandeling. Tegenwoordig zitten er tweeduizend studenten in een collegezaal met vierhonderd plaatsen. En waarvoor? In het ziekenhuis verdient een arts nog geen 100 dollar per maand, 50 procent van de medicijnen die in omloop zijn, is nep. In het beste geval doen ze niks, in het slechtste geval hebben ze akelige bijwerkingen. Pas afgestudeerde, werkeloze artsen kunnen hun eigen praktijkje openen, zonder enig toezicht. Het gezondheidsbudget bedraagt nog geen half miljard dollar per jaar. Dat is 7,5 procent van het nationale budget. Volgens internationale afspraken zou dat minstens 15 procent moeten zijn. Vijftig jaar onafhankelijkheid is zeker geen aanleiding om te drinken en te dansen, maar het is dé kans om stil te staan bij onze toekomst en te bedenken hoe we die vorm willen geven. Om te beginnen met een collectieve verzekering voor gezondheidszorg.”  

Bouwplaats
Het was de belofte van president Joseph Kabila, nadat hij na de verkiezingen van 2006 met veel moeite een meerderheid in het parlement wist te veroveren: Cinq chantiers, de vijf bouwplaatsen. Op vijf terreinen, water en elektriciteit, onderwijs en gezondheid, infrastructuur, logement en werkgelegenheid, zou Congo een inhaalslag gaan maken. In de stad zijn Chinese aannemers inmiddels bezig wegen af te schrapen om ze opnieuw te asfalteren. Een modern door Chinezen gebouwd ziekenhuis staat in de steigers. Op straat roepen kinderen niet alleen het gebruikelijke Mundele (Lingala voor ‘blanke’) naar ons, maar vooral ook Chinois Chinois – buitenlanders moeten wel Chinezen zijn. Langs de Boulevard Lumumba hangen uithangborden met de leus ‘Cinq chantiers. Ensemble pour l’avenir.’
“Ja, ja”, zegt geldwisselaar Bernard. Onder zijn parasol stapelt hij pakjes met bankbiljetten van 5000 franc tot een piramide. Alleen de buitenste briefjes zijn echte biljetten zijn, de rest zijn kartonnetjes van hetzelfde formaat. “In het heden mogen de machthebbers al het geld bouffer, opeten. Maar als het om de toekomst gaat, dan moeten wij ook opeens meedoen.” Zijn buurman knikt instemmend. Hij zit in een tuinstoel voor een poster van de Eiffeltoren. Eén pose in deze fotostudio en je familie waant je in Parijs. “Het bouwen gaat maar door. Ik heb gehoord dat Kabila weer een nieuw kantoor heeft geopend”, zegt hij. “Zijn troisième bureau.” Snikkend van het lachen slaan de mannen elkaar op de schouders - een tweede of derde ‘bureau’staat voor het aantal vrouwen dat een man er op nahoudt. 
Even verderop liggen steeds verse bloemen bij het monument van Patrice Lumumba, de vrijheidsstrijder die het schopte tot eerste premier van onafhankelijk Congo, maar die zijn flirt met het communisme moest bekopen met een bloedige afrekening in opdracht van België en de Verenigde Staten. Patrice Lumumba zou zich in zijn graf omdraaien als hij Congo anno 2010 zou zien, zegt Godefroid Mayobo, die één regering geleden nog de rechterhand van de premier was. Zijn bureau in het kantoor van de Parti Lumumbistes Unifie is als een kloostercel. Een bureau met een laptop en een computerkast, drie mobieltjes op tafel. Hoe het land ervoor staat? Een dikke zucht ontsnapt hem. “Mademoiselle, dit land is onder Mobutu dertig jaar een bananenrepubliek geweest. We komen van ver. Als Lumumba ons nu zou zien, zou hij zeggen dat we niks geleerd hebben van de geschiedenis. Laten we ons niet door Europa of de VS de wet voorschrijven, dan wel door de Chinezen. Zij komen hier wegen en bruggen aanleggen in ruil voor mijnconcessies. De negen miljard dollar die zij investeren in wegen, bruggen en ziekenhuizen vormen een koopje vergeleken met de tonnen koper en kobalt die ze weghalen hier.” 

Idealen
“Congo heeft de idealen van onze onafhankelijkheidsstrijders te grabbel gegooid”, zegt bisschop Cyprien Mbuka, van het bisdom Boma. Boma, 450 kilometer van Kinshasa, gold tot 1920 als hoofdstad van Kongo Vrijstaat en Belgisch Congo. Mbuka zit achter een visje en een Fanta, nadat hij zojuist een drieëneenhalf uur durende mis heeft opgedragen in de St Joseph-kerk in de parochie Kidima/Lemba. Door het raam wijst hij naar een overwoekerd schoolgebouw achter de kerk. “Kijk, daar heeft Joseph Kasavubu, onze eerste president na de onafhankelijkheid, nog les gegeven. Elke cent die hij overhad als hij op reis was geweest, stopte hij linea recta terug in de staatskas. In mijn mis roep ik de parochianen op om de waarden uit ons volkslied weer in ere te herstellen. Gelijkheid, eerlijkheid, integriteit, solidariteit. Speciaal voor de onafhankelijkheidsherdenking doe ik een boodschap uit via de radio waarin ik de mensen vraag om corruptie een halt toe te roepen. Het is er op alle niveaus. Elke zondag bezoek ik een van de 39 dorpen van ons bisdom. In elk dorp vind je agenten die elke fiets, auto of zelfs wandelaars aanhouden voor een sucré (geld om frisdrank, sucré, te kopen, red.). Dat komt ook omdat de overheid niet voor haar mensen zorgt. Ik merk het ook, de mensen verwachten dat de kerk die rol op zich neemt. Na de mis komt iedereen bij mij voor een fiets, een computercursus, nieuwe schoenen, of het schoolgeld voor hun kinderen.”
Boma is een stad vol historie. Niet alleen is er de baobab waar ontdekkingsreiziger Stanley volgens de overlevering in sliep, de stad herbergt ook de eerste auto die in Congo heeft rondgereden. Maar ook hier domineren de billboards van Kabila’s cinq chantiers. “Dat project wordt als iets heel innovatiefs aan de man gebracht, maar het lijkt mij niet meer dan normaal dat een regering voor haar bevolking zorgt”, zegt père Vital Ngimbi, journalist bij het radio- en tv-station van het bisdom de Boma. “In Kinshasa wordt nu dus een heel groot ziekenhuis uit de grond gestampt. Ik denk dan: rust eerst de bestaande ziekenhuizen maar eens uit met extra bedden of een functionerend echo-apparaat.”

Terug in Kinshasa treffen we studente Rachel weer. Nog twee dagen voor de ontmoeting met de weduwe van Lumumba. Is ze zenuwachtig? “Nou, niet bepaald. We hebben gisteren gehoord dat het niet doorgaat”, vertelt ze schouderophalend. “Er was niet genoeg geld voor transport.” De term transport, vervoer, staat voor alles wat in het hele onderhandelingsproces om de ontmoeting tot stand te brengen, aan kosten betrokken was. Het schijnt dat de weduwe zelf ook wat entreegeld hief. De studenten moesten allemaal een paar duizend francs opbrengen, maar er is niet genoeg ingelegd. “Iedereen heeft zo zijn eigen zorgen en prioriteiten”, legt Rachel uit. “Ik was heel graag gegaan, maar mensen geven hun geld liever ergens anders aan uit dan aan de herdenking van vijftig jaar onafhankelijkheid.”


  • Model: Congo - Afrika
  • Schrijver: David van Reybrouck
  • Uitgever: Bezige Bij
  • Nieuwste editie: ja
  • Taal: Nederlands

Bookmark and Share

Contact

Stanley & Livingstone
Schoolstraat 21
2511 AW Den Haag (Centrum)
070 3657306

Winkel en Webwinkel

Bij Stanley & Livingstone kunt u terecht voor een wereldbol wereldkaart globe reisboek landkaart reisgids reisverhaal wereldatlas fietsroute fietsgids wandelroute wandelgids reisdagboek taalgids wandelkaart fietskaart.

U kunt natuurlijk langs komen in onze sfeervolle speciaalzaak in het centrum van Den Haag, maar u kunt ook bestellen en veilig betalen in deze webwinkel. Snelle levering in de hele Benelux.

Openingstijden winkel

Ma:12:00 - 18:00
Di:10:00 - 18:00
Wo:10:00 - 18:00
Do:10:00 - 21:00
Vr:10:00 - 18:00
Za:10:00 - 17:00
Zo:13:00 - 17:00

Gesloten:
Nieuwjaarsdag, Koningsdag en Hemelvaartsdag.
Met Pasen, Pinksteren en Kerst 1e en 2e dag.

Copyright © 2003-2016 Vicus eBusiness Solutions bv Powered by Zen Cart